By-Pass Nedir?

Bütün termostatik vanalar aynı anda kapanırsa pompanın bastığı su nereye gider? Bu soruya cevap veremeyen tesisatta pompa kendi bastığı suya karşı boğuşur, basınç yükselir, borular su darbesi sesiyle tıklar ve kombi kısa sürede aşırı ısınmadan durur. By-pass hattı tam bu senaryo için vardır: kombinin gidiş ve dönüş boruları arasına yerleştirilmiş, yay baskılı bir valfle korunan kısa devre köprüsüdür. Vanalar kapanıp basınç farkı belli eşiği, genellikle 0,25-0,35 barı aştığında valf açılır ve su peteklere gidemese de kombinin içinde dolaşmaya devam eder. Pompa korunur, eşanjörden geçen akış hiç kesilmez.

Sıkışırsa Ne Olur?

By-pass valfinin yayına kireç ve çamur oturduğunda iki ters yönlü arıza görülür. Valf açık sıkışırsa su en kolay yolu seçer ve peteklere gitmek yerine sürekli kısa devreden döner; kombi gürül gürül çalışır ama uzaktaki petekler bir türlü ısınmaz, yakın petekler ise kaynar. Valf kapalı sıkışırsa koruma ortadan kalkar; vanalar kısıldığında pompa zorlanır, borularda vınlama ve akış sesi artar, kombi ara ara aşırı ısınma hatası düşürür.

Teşhis İpuçları

Bazı peteklerin sıcak bazılarının soğuk kalması her zaman by-pass demek değildir; çamur tıkanıklığı da aynı tabloyu yapar. Ayırt etmenin yolu ölçümdür: gidiş-dönüş sıcaklık farkı 25-30 dereceyi aşıyorsa akış yetersizdir ve şüphe by-pass ile tıkalı tesisat arasında paylaşılır. Servis kontrolünde valf sökülür, yayı ve oturma yüzeyi temizlenir. Tesisat çamurluysa yalnız valfi temizlemek günü kurtarır; kalıcı sonuç için sistemin petek temizleme makinesiyle yıkanması gerekir. Temiz suda by-pass valfi 10 yıl bakım istemeden çalışır.

Kod Tarafında Ne Görülür?

Kapalı sıkışan by-pass, vanalar kısıldığında kombiyi ısı hapsine sokar ve aşırı ısınma kodları peş peşe gelir: Vaillant F20, Baymak E02, ECA E02, Bosch E9. Sıcaklığın anormal hızlı tırmandığını anlatan Vaillant F24 hatası da bu senaryonun tanıdık yüzüdür. Açık sıkışan by-pass ise kod üretmez, sadece uzak petekleri üşütür; bu sessiz haliyle teşhisi daha zordur. Petek şikayetlerinde önce petekler ısınmıyor rehberindeki eleme sırasını izlemek boşa parça değişimini önler.

Servis Nasıl Müdahale Eder?

Kontrolde valf sökülür, yayının gerginliği ve oturma yüzeyi incelenir, kireçlenme varsa mekanik temizlik yapılır. Yay gevşemişse ya da yuva aşınmışsa parça yenilenir; by-pass valfi kombinin hesaplı parçalarındandır, masrafın ana kalemi işçiliktir. Değişim sonrası gidiş-dönüş sıcaklık farkı yeniden ölçülerek akışın normale döndüğü doğrulanır. Tamiri bize yaptırırsanız tespit için ayrıca ücret alınmaz.

Kullanıcı Tarafında Uyarı

Bazı kombilerde by-pass ayar vidalıdır ve bu vida kurcalamaya davetiye gibi durur; dokunmayın. Vidayı kısmak kısa devre akışını değiştirir, yanlış ayar ya petekleri besleyen debiyi çalar ya pompayı korumasız bırakır. Peteklerin termostatik vanalarını hepsini birden kapatıp kombiyi çalışır bırakmak da by-pass valfine gereksiz mesai yaptırır; evden uzun süre ayrılırken vanaları kapatmak yerine termostatı kısmak hem tesisata hem cihaza daha naziktir. Yeni petek eklettiyseniz ya da tadilatta tesisatı büyüttüyseniz by-pass dengesinin eski kalmış olabileceğini aklınızda tutun; değişen su hacmi valfin fabrika ayarını boşa düşürür ve şikayetler tadilattan birkaç hafta sonra başlar. İlk bakımda bunu söylerseniz gidiş-dönüş farkını yeni düzene göre ölçer, ayarı ona göre yaparız.